Drogie Przewodniczące i drodzy Przewodniczący!

Dostępne miejsce w domu studenckim jest jednym z podstawowych warunków równego dostępu do studiów. Bez taniego zakwaterowania część młodych ludzi nie może rozpocząć lub kontynuować kształcenia poza miejscem zamieszkania.

W obecnej kadencji PSRP przygotowano raport dotyczący akademików. Był to ważny początek, ale kolejnym krokiem musi być stworzenie pełnego i regularnie aktualizowanego systemu monitorowania sytuacji domów studenckich. We współpracy z KRASP i Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego przygotujemy ogólnopolską analizę obejmującą:

• liczbę domów studenckich;
• liczbę dostępnych miejsc;
• rzeczywiste wykorzystanie miejsc;
• liczbę studentów oczekujących na zakwaterowanie;
• liczbę wniosków odrzuconych;
• wysokość opłat i zasady ich ustalania;
• stan techniczny budynków;
• dostępność dla osób z niepełnosprawnościami;
• procedurę składania wniosków;
• kryteria przyznawania miejsc;
• możliwość zakwestionowania niekorzystnego rozstrzygnięcia;
• liczbę miejsc i pokoi przeznaczanych na wynajem komercyjny;
• liczbę miejsc niewykorzystywanych pomimo zapotrzebowania studentów.

Będziemy postulować wprowadzenie ustawowego obowiązku gromadzenia i publikowania tych danych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. Informacje mają być podstawą do określenia realnego zapotrzebowania na nowe miejsca, programu modernizacji akademików i zasad, zgodnie z którymi podstawowa funkcja domu studenckiego będzie miała pierwszeństwo przed działalnością komercyjną. Przygotujemy również ogólnopolski katalog dobrych praktyk dotyczących elektronicznego składania wniosków, terminów rozpatrywania spraw i przejrzystych kryteriów przyznawania miejsc. Trzydziestolecie ustawy o wyższych szkołach zawodowych wykorzystamy do zbadania sytuacji mieszkaniowej studentów w mniejszych i regionalnych ośrodkach akademickich - dostępność akademików nie może być analizowana wyłącznie z perspektywy dużych ośrodków akademickich.

Z inicjatywy PSRP zespół powołany przy MNiSW przygotował kierunki reformy systemu świadczeń dla studentów. Ten dorobek nie może pozostać dokumentem leżącym na ministerialnym biurku. Będę zabiegał o wznowienie prac i doprowadzenie kompleksowej reformy systemu pomocy materialnej do końca. Nowy system powinien być:

• sprawiedliwy;
• zrozumiały;
• przewidywalny;
• oparty na jednolitych, ogólnopolskich standardach proceduralnych;
• cyfrowy;
• oparty na ograniczonej liczbie dokumentów;
• odporny na arbitralne interpretacje poszczególnych uczelni.

Stypendium socjalne powinno stanowić realne wsparcie pozwalające studentowi utrzymać się w okresie kształcenia, a nie jedynie symboliczny dodatek do kosztów życia. Stypendium rektora powinno rzeczywiście motywować do osiągania wysokich wyników naukowych, artystycznych i sportowych, a jego kryteria muszą być przejrzyste i znane studentowi z wyprzedzeniem.

Będziemy pracować nad cyfryzacją postępowań stypendialnych, automatycznym pobieraniem części danych z rejestrów publicznych oraz ograniczeniem obowiązku wielokrotnego przedstawiania tych samych dokumentów. W sprawach świadczeń student nie może być traktowany jak petent - musi otrzymywać jasną informację, znać termin rozpoznania sprawy i mieć rzeczywistą możliwość odwołania.

Projekt Strefa Komfortu będzie kontynuowany, ale w nowej, bardziej bezpośredniej formule. Stworzymy mobilne punkty Strefy Komfortu, które będą odwiedzać miasta akademickie w całej Polsce. Będą to miejsca:

• pierwszego kontaktu;
• rozmowy;
• uzyskania podstawowej informacji;
• poznania dostępnych form pomocy;
• skierowania do właściwego specjalisty lub instytucji;
• edukacji dotyczącej kryzysów psychicznych i reagowania na nie.

Chcemy docierać nie tylko do największych ośrodków, ale również do mniejszych miast, w których dostęp do specjalistycznego wsparcia jest ograniczony. Będziemy stanowczo zabiegać o wprowadzenie ogólnopolskiej, uproszczonej procedury udzielania studentom urlopu zdrowotnego. We współpracy z KRASP podejmiemy rozmowę o ogólnopolskim standardzie dostępności pomocy psychologicznej, w tym rekomendowanej liczbie psychologów na liczbę studentów.

Szczególną uwagę poświęcimy pomocy interwencyjnej. Przygotujemy standard akademickiego wsparcia kryzysowego, który będzie określał:

• sposób przyjmowania pilnych zgłoszeń;
• zasady pierwszego kontaktu;
• możliwość natychmiastowej konsultacji;
• sposób kierowania do pomocy medycznej;
• procedurę reagowania w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia;
• zasady współpracy uczelni z lokalnymi instytucjami.

Studenci powinni być włączani w działalność naukową od pierwszych lat kształcenia. Udział w badaniach, publikacjach, konferencjach i projektach naukowych nie może być przywilejem dostępnym wyłącznie dla wąskiej grupy osób. Podejmiemy prace nad rozwiązaniem, które będzie motywowało uczelnie do tworzenia dla studentów:

• zespołów badawczych;
• konkursów grantowych;
• programów mentorskich;
• szkół letnich;
• możliwości publikowania wyników;
• dostępu do laboratoriów;
• wsparcia udziału w konferencjach.

Rozwiązanie musi być odporne na sztuczne dopisywanie studentów do publikacji oraz wykorzystywanie ich pracy wyłącznie w celu podnoszenia wyniku uczelni. Będziemy postulować, aby w nadchodzącej edycji programu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” znalazły się jednoznaczne i mierzalne zobowiązania dotyczące rozwoju naukowego studentów, w tym środki przeznaczane bezpośrednio na studenckie granty, udział w konferencjach, publikacje, szkoły letnie, pracę w zespołach badawczych, opiekę mentorską i rozwój kół naukowych.

Wspólnie z Krajową Reprezentacją Doktorantów będziemy promować ścieżkę:

Studenci zainteresowani nauką powinni odpowiednio wcześnie otrzymywać informacje o szkołach doktorskich, możliwościach finansowania badań i realiach kariery akademickiej.

Uczelnia musi być miejscem, w którym student może bezpiecznie zgłosić przemoc, molestowanie, dyskryminację, nierówne traktowanie, nadużycie władzy lub inne zjawisko niepożądane. Będziemy dążyć do stworzenia powszechnego standardu anonimowego zgłaszania nieprawidłowości. Moduł zgłoszeń powinien być:

• prosty;
• bezpieczny;
• dostępny cyfrowo;
• zrozumiały;
• obsługiwany przez odpowiednio przygotowane osoby;
• połączony z procedurą udzielania informacji zwrotnej.

Anonimowość nie może oznaczać, że zgłoszenie trafia do niewidocznego systemu i pozostaje bez reakcji. Będziemy uczestniczyć w pracach zespołu ministerialnego ds. dobrostanu oraz kontynuować współpracę z Akademicką Siecią Bezpieczeństwa i Równości. Podejmiemy działania na rzecz przyjęcia na każdej uczelni kodeksu etyki akademickiej obejmującego prawa studentów, który określi m.in.:

• standard relacji między studentami a pracownikami uczelni;
• zasady reagowania na nadużycie zależności;
• ochronę osób zgłaszających nieprawidłowości;
• zakaz działań odwetowych;
• gwarancje rzetelności postępowań wyjaśniających i dyscyplinarnych;
• ochronę działalności samorządowej, społecznej i naukowej studentów.

Każdy student powinien mieć świadomość sposobu rozstrzygnięcia swojej sprawy, otrzymać uzasadnienie, mieć dostęp do dokumentacji oraz prawo do odwołania. Autonomia uczelni nie może oznaczać dowolności.

Wiec na Uniwersytecie Warszawskim, 8 marca 1968 r. Źródło: IPN (ipn.gov.pl).

W 2028 roku minie 60 lat od wydarzeń Marca 1968 roku - jednego z najważniejszych studenckich protestów w powojennej historii Polski. Wiec zorganizowany 8 marca 1968 roku na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego był protestem przeciwko represjom, cenzurze i usunięciu studentów z uczelni.

Obchody 60. rocznicy nie powinny ograniczyć się do jednej uroczystości w Warszawie. PSRP zainicjuje Ogólnopolski Szlak Marca ’68 - serię wydarzeń organizowanych wspólnie z samorządami, uczelniami, instytucjami kultury, świadkami historii i badaczami, obejmującą m.in. Warszawę, Trójmiasto, Kraków, Wrocław, Poznań, Łódź, Lublin, Szczecin, Katowice i Toruń. Powstaną:

• spacery historyczne;
• debaty;
• wystawy;
• spotkania ze świadkami;
• projekcje materiałów archiwalnych;
• publikacje cyfrowe;
• studenckie projekty artystyczne;
• lokalne mapy protestów i represji.

Centralnym punktem obchodów będzie Ogólnopolski Kongres Wolności Akademickiej. Będziemy również pamiętać o osobach, które utraciły możliwość studiowania, pracy naukowej lub dalszego życia w Polsce. Zainicjujemy akcję „Indeks wolności”, a kulminacją obchodów będzie przyjęcie Deklaracji Wolności Akademickiej Studentów.

Czterdziestolecie podpisania Magna Charta Universitatum wykorzystamy do przeprowadzenia ogólnopolskiej debaty o współczesnym znaczeniu wolności akademickiej. Autonomia uczelni jest wartością, którą należy chronić - nie może jednak być argumentem uzasadniającym brak przejrzystości ani ograniczanie praw członków wspólnoty. Zorganizujemy cykl debat „Wolny uniwersytet - wolny student” o:

• granicach autonomii uczelni;
• prawie studentów do krytyki;
• wolności działalności naukowej i artystycznej;
• swobodzie działalności organizacji studenckich;
• niezależności samorządu studenckiego;
• odpowiedzialności uczelni za ochronę studentów;
• przeciwdziałaniu cenzurze i autocenzurze.

Efektem prac będzie Studencka Karta Wolności Akademickiej, uzupełniająca Deklarację przyjętą w związku z rocznicą Marca ’68, zawierająca rekomendacje dla uczelni dotyczące ochrony wolności wypowiedzi, niezależności samorządów oraz organizowania debat i zgromadzeń.

Rok 2027 będzie szczególnym momentem dla europejskiej współpracy akademickiej - 40 lat Programu Erasmus, 45 lat ESU i 10 lat NAWA. Wykorzystamy te jubileusze do przeprowadzenia szerokiego Studenckiego Bilansu Umiędzynarodowienia. Sprawdzimy m.in.:

• ilu studentów korzysta z mobilności i kto rezygnuje z przyczyn finansowych;
• czy wysokość stypendiów odpowiada kosztom życia;
• jak uczelnie uznają przedmioty zaliczone za granicą;
• dostępność mobilności dla osób z niepełnosprawnościami i studentów z dziećmi;
• jak obsługiwani są studenci zagraniczni w Polsce;
• czy uczelnie zapewniają wystarczającą liczbę zajęć w językach obcych;
• czy umiędzynarodowienie oznacza realną wymianę, czy jedynie poprawę wskaźników.

Będziemy zabiegać o zwiększenie finansowania mobilności Erasmus+ i lepsze dostosowanie stypendiów do kosztów życia. Zwiększymy liczbę przedstawicieli PSRP w stałej współpracy z ESU i zadbamy o ciągłość reprezentacji. Dziesięciolecie NAWA będzie okazją do rozmowy o prawach studentów zagranicznych - przygotujemy wielojęzyczne materiały dotyczące legalizacji pobytu, ubezpieczenia, praw studenta, opłat, przeciwdziałania dyskryminacji i pomocy w sytuacji kryzysowej.

W obecnej kadencji dokonała się istotna zmiana w sposobie wspierania Zespołu Ekspertów Studenckich Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Chcę tę zmianę kontynuować i rozwinąć. Eksperci studenccy muszą być odpowiednio przygotowani i stale wspierani - wprowadzimy regularne spotkania zespołu umożliwiające:

• omawianie problemów pojawiających się podczas ocen programowych;
• wymianę doświadczeń;
• wspólne wypracowywanie standardów;
• analizowanie trudnych przypadków;
• aktualizowanie wiedzy prawnej;
• przygotowywanie rekomendacji dla PKA i PSRP.

Przygotujemy dedykowane materiały do pracy ekspertów - komentarze do kryteriów oceny, katalog najczęstszych problemów, zestawy pytań, materiały dotyczące praw studentów, nowych form kształcenia, kształcenia zdalnego, praktyk zawodowych oraz wykorzystania sztucznej inteligencji w dydaktyce. Zorganizujemy wspólny wyjazd szkoleniowo-roboczy zespołu i szerzej włączymy jego członków w życie PSRP. Trzydziestolecie KRASP wykorzystamy do zainicjowania stałego dialogu studentów i rektorów o jakości kształcenia.

Trzydziestolecie ustawy o wyższych szkołach zawodowych będzie okazją do odrębnej analizy sytuacji uczelni działających poza największymi ośrodkami. Rozwój uczelni zawodowych umożliwił wielu osobom rozpoczęcie studiów bez przeprowadzki do dużego miasta. Uczelnie regionalne mierzą się jednak często z:

• problemami demograficznymi;
• ograniczoną ofertą transportu publicznego;
• niedostatkiem środków finansowych;
• odpływem młodych ludzi;
• mniejszym dostępem do projektów międzynarodowych;
• mniejszą dostępnością kultury akademickiej;
• trudnościami w pozyskiwaniu kadry;
• niewystarczającym finansowaniem infrastruktury.

Centrum Analiz PSRP przygotuje raport „Studenci w uczelniach zawodowych", obejmujący m.in. dostępność mieszkań i akademików, koszty i dostępność dojazdu, ofertę zajęć dodatkowych, dostęp do pomocy psychologicznej, możliwości działalności naukowej, mobilność międzynarodową, sytuację lokalnych samorządów oraz dostęp do kultury i sportu akademickiego.

Będziemy zabiegać o to, aby polityka szkolnictwa wyższego nie była tworzona wyłącznie z perspektywy największych miast. Raport i dalsze działania przygotujemy w ścisłej współpracy z akademiami nauk stosowanych oraz samorządami zrzeszonymi w Forum Akademii Nauk Stosowanych.

Sport akademicki nie może być ograniczony wyłącznie do zawodników wyczynowych. Aktywność fizyczna wpływa na zdrowie, integrację i dobrostan całej społeczności studenckiej. Zacieśnimy współpracę z Akademickim Związkiem Sportowym i będziemy promować:

• sport studencki;
• sekcje uczelniane;
• wydarzenia międzyuczelniane;
• aktywność rekreacyjną;
• sport osób z niepełnosprawnościami;
• lokalne inicjatywy ruchowe.

Uczelniane obiekty sportowe powinny w pierwszej kolejności służyć wspólnocie akademickiej - wynajem komercyjny nie może wypierać ich podstawowej funkcji. We współpracy z AZS i KRASP przygotujemy rekomendowany standard dostępności infrastruktury sportowej, obejmujący:

• gwarantowane pasma godzin dostępnych dla studentów;
• przejrzysty system rezerwacji;
• preferencyjne warunki korzystania;
• dostępność dla organizacji studenckich;
• dostępność dla osób z niepełnosprawnościami;
• publikowanie zasad komercyjnego wykorzystywania obiektów.

Kultura studencka przez lata była jednym z najważniejszych elementów życia akademickiego. To w klubach, teatrach, chórach, zespołach muzycznych, radiostacjach i akademickich centrach kultury powstawały inicjatywy wykraczające daleko poza mury uczelni. Będziemy kontynuować współpracę z Forum Kultury Studenckiej i wspierać ideę powołania Ogólnopolskiego Centrum Kultury Studenckiej, które powinno:

• tworzyć system finansowania i dofinansowywania akademickich centrów kultury;
• wspierać rozwój młodych twórców;
• promować współpracę między ośrodkami;
• pomagać w zachowaniu dziedzictwa kultury studenckiej;
• finansować projekty ogólnopolskie i wspierać mniejsze ośrodki;
• prowadzić archiwum polskiej kultury studenckiej.

Kultura nie może być traktowana jako dodatek finansowany tylko wtedy, gdy zostaną wolne środki. W ramach obchodów 60-lecia Marca ’68 szczególne miejsce poświęcimy historii niezależnej kultury studenckiej - klubów, teatrów, kabaretów, prasy akademickiej i muzyki, które pozwalały studentom zabierać głos w sprawach społecznych.

PSRP powinno być organizacją dostępną dla każdego studenta, a nie tylko dla osób uczestniczących w wydarzeniach lub znających przedstawicieli samorządów. Stworzymy kompleksowe narzędzie cyfrowe PSRP, dostępne również z urządzeń mobilnych. W jednym miejscu każdy znajdzie:

• informacje o swoich prawach;
• wzory pism i odwołań;
• materiały szkoleniowe;
• informacje o świadczeniach;
• wyjaśnienia dotyczące toku studiów;
• kalendarz wydarzeń;
• możliwości zaangażowania się w działania PSRP;
• dane kontaktowe do właściwych instytucji;
• skrzynkę zgłoszeń;
• materiały w językach obcych i informacje o pomocy kryzysowej.

Skrzynka zgłoszeń pozwoli studentom sygnalizować problemy i nieprawidłowości, a zgłoszenia będą kategoryzowane, co umożliwi analizę powtarzających się problemów w skali kraju. Narzędzie będzie służyć także samorządom - udostępnimy bazę wzorów uchwał i regulaminów, opinii prawnych, dobrych praktyk, materiałów szkoleniowych, rekomendacji, raportów i dokumentów Centrum Analiz PSRP.

Będziemy kontynuować sprawdzone wydarzenia i projekty PSRP, jednocześnie zwiększając ich dostępność dla osób, które z powodów finansowych, zawodowych, rodzinnych, zdrowotnych lub komunikacyjnych nie mogą uczestniczyć stacjonarnie. Udział w wydarzeniu nie może być jedynym sposobem uzyskania wiedzy - po szkoleniach będziemy udostępniać:

• prezentacje;
• opracowania;
• nagrania wybranych wystąpień;
• zestawy najważniejszych wniosków;
• wzory dokumentów;
• materiały do wykorzystania na uczelniach;
• odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Rozwiniemy formułę hybrydową tam, gdzie nie obniża jakości wydarzenia, oraz wprowadzimy cykl krótszych szkoleń internetowych dostępnych przez cały rok. Dostępność oznacza również uwzględnianie potrzeb osób z niepełnosprawnościami, dostępność cyfrową materiałów, przejrzyste zasady rekrutacji, reprezentację różnych rodzajów uczelni i udział osób z mniejszych ośrodków.

Silna reprezentacja studencka musi opierać swoje stanowiska na danych, analizach prawnych i rzeczywistych doświadczeniach studentów. Powołamy Centrum Analiz PSRP, inspirowane rozwiązaniami z innych organizacji społecznych. Centrum będzie przygotowywać:

• raporty dotyczące sytuacji studentów;
• analizy projektów ustaw i rozporządzeń;
• oceny skutków proponowanych regulacji;
• badania ankietowe;
• zestawienia danych publicznych;
• rekomendacje dla organów państwa i uczelni;
• krótkie opracowania najważniejszych problemów szkolnictwa wyższego;
• analizy porównawcze rozwiązań z innych państw.

Pierwszymi dużymi projektami będą m.in. pogłębiony raport o akademikach, studencki bilans dziesięciu lat Ustawy 2.0, raport o dostępności pomocy psychologicznej i interwencyjnej, analiza rozstrzygania indywidualnych spraw studenckich, bilans 40 lat Erasmusa, raport o 10 latach NAWA, analiza rozwoju naukowego studentów, raport „Studenci poza metropoliami", analiza infrastruktury sportowej oraz raport o kulturze studenckiej. Do współpracy zaprosimy studentów, doktorantów, absolwentów, ekspertów PSRP i PKA, prawników oraz badaczy polityk publicznych.

Dziesiąta rocznica wejścia w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce będzie wymagała od środowiska akademickiego czegoś więcej niż tylko jubileuszowej konferencji. PSRP przygotuje kompleksowy Studencki Bilans Ustawy 2.0. Ocenimy m.in. pozycję studenta w systemie, niezależność samorządów, udział studentów w organach uczelni i radach uczelni, system świadczeń, jakość kształcenia, dostępność akademików, rozwój naukowy studentów, funkcjonowanie uczelni zawodowych i regionalnych, sytuację studentów zagranicznych, mechanizmy odpowiedzialności uczelni, przejrzystość finansowania i skutki centralizacji zarządzania.

Bilans nie będzie polegał wyłącznie na wskazywaniu problemów. Przygotujemy propozycje zmian legislacyjnych dla ministerstwa, parlamentu, KRASP i PKA oraz serię debat regionalnych, aby ocena ustawy nie powstawała wyłącznie w Warszawie. Efektem będzie Studencka Księga Szkolnictwa Wyższego 2028, zawierająca ocenę systemu i propozycje jego zmian na kolejną dekadę.

Te dwa lata mogą być czasem realnej zmiany. Nie proponuję programu opartego wyłącznie na wydarzeniach, kampaniach i deklaracjach - proponuję program, którego efektem będą: